AS/NZS 5131 Construction Category (CC1, CC2, CC3 ve CC4) Nedir? Nasıl Belirlenir?
AS/NZS 5131 standardının en önemli özelliklerinden biri, çelik yapıların tek bir kalite seviyesinde değerlendirilmemesidir. Çünkü her yapı aynı risk seviyesine sahip değildir. Bir tarımsal depo ile bir stadyum, yüksek katlı bina veya kritik altyapı tesisi için aynı üretim ve kalite kontrol gerekliliklerinin uygulanması doğru değildir.
Bu nedenle AS/NZS 5131 standardı, yapıları risk düzeyine göre dört farklı Construction Category (CC) sınıfına ayırır. Belirlenen kategori; üretim, kaynak, muayene, kalite kontrol, dokümantasyon ve personel yeterlilikleri gibi birçok süreci doğrudan etkiler.
Construction Category (CC) Nedir?
Construction Category (CC), bir çelik yapının taşıdığı risk seviyesine göre belirlenen uygulama kategorisidir. Kategori belirlenirken yalnızca yapının büyüklüğü değil;
- Yapının kullanım amacı,
- Yapının göçmesi durumunda oluşabilecek sonuçlar,
- İnsan güvenliği,
- Yapısal karmaşıklık,
- Tasarım özellikleri,
- Beklenen kalite seviyesi
- gibi kriterler birlikte değerlendirilir.
Belirlenen kategori, üretici firmanın uygulaması gereken kalite güvence seviyesini belirleyen temel unsurlardan biridir.
Construction Category Neden Önemlidir?
CC sınıfı yalnızca teorik bir sınıflandırma değildir. Belirlenen kategori aşağıdaki faaliyetleri doğrudan etkiler:
- Kalite planlarının kapsamı
- Kaynak yönetimi
- Kaynak koordinasyonu
- Muayene oranları
- Tahribatsız muayene (NDT) gereklilikleri
- Dokümantasyon seviyesi
- İzlenebilirlik
- Kontrol kayıtları
- Nihai kabul süreci
- Kategori yükseldikçe kalite yönetimi daha ayrıntılı ve daha sıkı hale gelir.
CC1 – Düşük Riskli Yapılar
CC1, en düşük risk seviyesine sahip yapılardır. Genellikle;
- Küçük tarımsal yapılar,
- Basit depolama yapıları,
- Düşük kullanım yoğunluğuna sahip yapılar,
- Göçme durumunda insan hayatını ciddi şekilde etkilemeyecek yapılar
bu kategori içerisinde değerlendirilir. Bu tür yapılarda kalite kontrol faaliyetleri daha sınırlıdır. Ancak bu durum, standardın uygulanmayacağı anlamına gelmez. Malzeme kontrolü, kaynak kalitesi ve temel muayene faaliyetleri yine de yerine getirilmelidir.
CC2 – Standart Endüstriyel Yapılar
CC2, uygulamada en sık karşılaşılan kategoridir. Örneğin;
- Fabrikalar,
- Depolar,
- Atölyeler,
- Ticari yapılar,
- Çelik çatılar,
- Endüstriyel tesisler
çoğunlukla bu kapsamda değerlendirilir. Kalite yönetim sistemi daha kapsamlıdır ve üretim kayıtlarının düzenli tutulması beklenir. Kaynak faaliyetleri, malzeme izlenebilirliği ve muayene süreçleri standart bir kalite seviyesinde yürütülmelidir.
CC3 – Yüksek Güvenlik Gerektiren Yapılar
CC3 kategorisi, hata oluşması durumunda ciddi ekonomik kayıplara veya can güvenliği riskine neden olabilecek yapıları kapsar. Örnek olarak;
- Büyük alışveriş merkezleri,
- Çok katlı yapılar,
- Büyük spor tesisleri,
- Yoğun insan kullanılan yapılar,
- Büyük endüstriyel tesisler,
- Enerji tesisleri
gösterilebilir. Bu seviyede; daha ayrıntılı kalite planları hazırlanır, kaynak süreçleri daha sıkı kontrol edilir, muayene oranları artırılır, dokümantasyon kapsamı genişletilir, izlenebilirlik daha ayrıntılı şekilde sağlanır.
CC4 – Kritik Yapılar
CC4, standardın en yüksek kalite seviyesidir. Bu kategori genellikle;
- Özel mühendislik yapıları,
- Kritik altyapılar,
- Büyük köprüler,
- Stratejik tesisler,
- Çok yüksek risk taşıyan özel projeler
için uygulanır. Bu projelerde kalite güvence faaliyetleri maksimum seviyededir. Üretim sürecinin her aşaması ayrıntılı olarak kayıt altına alınabilir ve ilave doğrulama faaliyetleri talep edilebilir.
Construction Category Nasıl Belirlenir?
Construction Category üretici tarafından tek taraflı olarak belirlenmez. Kategori belirlenirken;
- Proje tasarım dokümanları,
- Müşteri teknik şartnameleri,
- İlgili tasarım standartları,
- Yapının kullanım amacı,
- Yapısal önem seviyesi
- birlikte değerlendirilir. Birçok projede kategori, tasarım mühendisi veya proje şartnamesi içerisinde açıkça belirtilmektedir. Belirsizlik olması durumunda konu proje tarafları arasında netleştirilmelidir.
EN 1090'daki Execution Class ile Aynı mıdır?
Her iki sistem de risk temelli bir yaklaşım benimsemektedir. Ancak EN 1090'da kullanılan Execution Class (EXC1–EXC4) ile AS/NZS 5131'de kullanılan Construction Category (CC1–CC4) aynı kavram değildir.
Her iki standardın sınıflandırma kriterleri, değerlendirme yöntemleri ve uygulama gereklilikleri farklıdır. Bu nedenle bir projede kullanılan Execution Class değeri doğrudan Construction Category olarak kabul edilmemelidir.
Üreticiler Açısından Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
AS/NZS 5131 kapsamında çalışan üreticiler için aşağıdaki konular önem taşımaktadır:
- Proje başlangıcında Construction Category doğrulanmalıdır.
- Kalite planları kategoriye uygun hazırlanmalıdır.
- Kaynak süreçleri kategoriye göre yönetilmelidir.
- Muayene ve test faaliyetleri proje gerekliliklerine uygun planlanmalıdır.
- Dokümantasyon eksiksiz tutulmalıdır.
- Nihai kalite dosyası proje tesliminden önce gözden geçirilmelidir.
- Yanlış kategoriye göre yürütülen üretim faaliyetleri, ilave muayene maliyetlerine, teslimat gecikmelerine ve müşteri uygunsuzluklarına neden olabilir.
